Rood was ze en Bruinisse (11/14)

Tien maanden na zijn laatste voorstelling is de cabaretier en tekstschrijver Seth Gaaikema op 21 oktober na een kort ziekbed onverwacht overleden. Gaaikema brak in 1970 door bij het grote publiek met zijn oudejaarsconference Tien Miljoen Geboden de tien geboden van Mozes toetst aan de maatschappij van de jaren '70. Ook zijn lied 'Wat Een Spreker Is Die Man' werd een hit. Voor zijn teksten kreeg hij verschillende onderscheidingen. Aanvankelijk schreef hij voor Wim Kan, en sinds 1956 schrijft en vertaalt hij ook teksten voor musicals. Dit begon toen de directeur van het Nieuwe de la Mar Theater hem vroeg om de liedjes in de musical My Fair Lady te vertalen. Daarna volgden Oliver, Kiss Me Kate, Driestuiversopera, Les Misérables, The Phantom of the Opera, Evita, Miss Saigon, Chicago en de operette La Vie Parisienne. Later kreeg Gaaikema ook veel kritiek omdat zijn grappen en vooral de vele woordspeling oubollig zouden zijn geworden. Zijn afscheidsvoorstelling "Wat ik nog graag zou willen" maakte afgelopen seizoen een tour door het land. De laatste voorstelling gaf hij op 19 januari in Groningen.
Oktoberfest (10/14)

Het Oktoberfest is een jaarlijks volksfeest (bierfeest) in München (Beieren). Het geldt als het grootste bierfestival ter wereld, dat jaarlijks door meer dan zes miljoen mensen bezocht wordt. Het duurt meestal 14 dagen.
Het Oktoberfest wordt op de 'Theresienwiese' (Theresiaweide), een speciaal daarvoor bestaand terrein, gehouden. Traditie speelt een belangrijke rol deze dagen. Veel mensen dragen traditionele klederdracht (waaronder de bekende 'Lederhose' voor jongens en 'Dirndl' voor meisjes). Muziek komt enkel van live spelende blaaskapellen.
Het feest bestaat uit een kermis en veertien grote tenten. Om de tent heen bevindt zich een zogenaamde 'Biergarten' (biertuin). Het is wettelijk vastgelegd dat enkel bier gebrouwen in München mag worden geschonken. Traditiegetrouw wordt bier enkel per liter geserveerd in een zogenaamde Maß (een grote bierpul van een liter). 
Vlierbessenjam (09/14)

  • 1,1 kilo vlierbessen
  • 1 kilo suiker of zoetstof
  • 2 onbespoten citroenen of 4 eetlepels citroensap
  • 2 appels (fijngeraspt)

Bereiding:

Was de vlierbessen en breng ze aan de kook. Laat ze tien minuten zachtjes doorkoken. Voeg de suiker of zoetstof toe en laat dit nog eens goed doorkoken. Pers de citroenen uit en voeg dit samen met de fijngeraspte appels toe. Laat het mengsel nog een beetje doorkoken (ongeveer 5 minuten) totdat het de gewenste dikte heeft. Schep de jam in potjes (uitgekookt in water met soda) en sluit deze direct. Zet de jampotjes omgekeerd op tafel om af te laten koelen. Let op: als u zoetstof gebruikt moet de u jam wecken op 90 graden gedurende 30 minuten.


Tankini (08/14)

Een tankini is een tweedelig zwempak voor dames, voor het eerst op de markt gekomen rond 1990. Het is een tussenvorm tussen de bikini en het eendelige zwempak: het bovendeel strekt zich naar beneden toe uit, soms net nog de navel bedekkend, soms tot net boven de heupen. Deze badkleding wordt door sommige draagsters als een decentere vorm van bikini beschouwd. Groot voordeel boven het eendelige badpak is dat het bij toiletbezoek niet in zijn geheel hoeft te worden uitgetrokken (wat nog lastiger is als men meer kleding, een shirt of jurk, over het zwempak draagt).

Er zijn tankini’s in een grote variëteit aan stijlen, kleuren en vormen, sommige modellen hebben ook een ingenaaide push-upbeha om de boezem beter te doen uitkomen. Er is ook een model voor zwangere vrouwen, open aan de voorzijde ter navelhoogte; de Engelse naam ervoor is peekaboo tankini.

De naam 'tankini' kan verwarrend werken, want 'tan' betekent 'bruin worden', terwijl een tankini daar juist minder voor geschikt is dan een bikini. In werkelijkheid is het een samentrekking van 'tank top' en 'bikini'. 'Tank top' is de gebruikelijke Engelse benaming voor een hemdje.
juichpak (07/14)

Roy Donders (Tilburg, 28 februari 1991) is een Nederlandse ondernemer, stilist, kapper en volkszanger, die vooral bekend is van het RTL 5-televisieprogramma Roy Donders: Stylist van het Zuiden. In mei 2014 sloot Roy Donders een contract met Jumbo Supermarkten. Die verkocht onder zijn naam zogenaamde 'juichpakken', oranje huispakken in het kader van het wereldkampioenschap voetbal 2014 die in combinatie met een spaaractie konden worden gekocht. Er werden er 150.000 gemaakt, die binnen een week waren uitverkocht. Door heel Nederland zijn de pakken niet aan te slepen, behalve in Barneveld; hier werden de zwarte kousen boven het oranje pak verkozen. De supermarktketen had namelijk besloten de juichpakken uit de handel te halen. Reden: de helse achternaam van de stylist valt niet in goede aarde bij het zwaar christelijke winkelpubliek.
Sint-janskruid (06/2014)

Het sint-janskruid is een bijzondere, geneeskrachtige plant. Het kruid bloeit op 24 juni, precies op het moment dat de zon op zijn hoogst staat, rond het Sint-Jansfeest, met gele bloemen die dan ook worden geoogst. Sint-janskruid is al lang in gebruik als geneeskrachtig kruiden is als plantaardig antidepressivum verkrijgbaar. Diverse studies wijzen erop dat sint-janskruid bij de behandeling van lichte tot matige depressie effectiever is dan een placebo en net zo effectief als tricyclische antidepressiva. Sint-janskruid wordt ook gebruikt als middel tegen stress en slapeloosheid, al zijn er ook aanwijzingen dat het - net als sommige conventionele antidepressiva - slapeloosheid kan veroorzaken. In de vorm vanSint-Jansolie kan het gebruikt worden tegen brandwonden en zonnebrand.
meibloempje (05/2014)

Het lelietje-van-dalen komt in (bijna) alle werelddelen voor. Andere namen voor het lelietje-van-dalen is meiklokje of meibloempje. Het heeft witte hangende bloempjes of stengeltjes met 5 tot 10 aangenaam geurende bloemklokjes en nadien rode vruchtjes. De bloemetjes zijn ongeveer een halve centimer. Het meiklokje is een fraaie trek- en snijbloem die goed op water houdt. Convallaria majalis een vaste winterharde plant met verdikte kruipende wortelstok met fijne `neusjes' (groeipunten). Ze worden verkocht door telers van vaste planten en van bol- en knolgewassen.

aprilvis (04/2014)

Een 1 aprilgrap (ook wel aprilgrap of aprilvis genoemd) is een traditie waarbij mensen elkaar op 1 april voor de gek proberen te houden.

In Frankrijk spreekt men van poisson d'avril. Mensen worden er voor de gek gehouden doordat grappenmakers
papieren visjes op hun rug plakken. Verder zijn er overal in Frankrijk chocoladevisjes te koop.
In Engelstalige landen wordt de dag April Fool's Day genoemd, en de Russen hebben het over День Дурака (Den Doeraka, dag van de dommerik).  In sommige Vlaamse streken spreekt men over verzenderke(n)sdag, de dag waarop je iedereen tracht ergens heen te zenden om ze beet te nemen.

De 1 aprilgrap is volgens een theorie ontstaan uit een vroeger middeleeuws festival: het feest van de zotten. La fête des fous was vooral in Frankrijk van de 5e tot de 16e eeuw erg populair. Het werd gevierd omstreeks 1 januari door het kiezen van een valse paus of bisschop en ging gepaard met allerlei rituelen en festiviteiten waarbij de geestelijkheid werd geparodieerd.
hieringe biete (03/2014)

Aswoensdag = Hieringe biete 

Vasteloavend is van oorsprong de laatste kans om de clown uit te hangen en feest te vieren, voordat de 40 dagen van vasten beginnen. De Vastentijd begint met Aswoensdag, de dag van het askruisje. In de heilige mis zet de pastoor op het voorhoofd een kruisje van de as van de verbrande palmtakken van vorig jaar met de woorden ‘Gedenk, mens, dat je stof bent en tot stof zult wederkeren’.

Aswoensdag is ook, samen met Goede Vrijdag, nog een van de echte vastendagen, waarop geen vlees gegeten mag worden, alhoewel die traditie waarschijnlijk nauwelijks nog bestaat. Wel is daar het hieringe biete door ontstaan. Onder het genot van hieringe (zure haringen in het Nederlands), muziek (hieringe biete concert) en bier wordt de Vastentijd officieel gestart.

Bitcoin (02/2014)

Bitcoin is een innovatief betalingsnetwerk en een nieuw soort geld. Bitcoin gebruikt peer-to-peer-technologie om zonder centrale instantie of banken te kunnen werken; het verwerken van transacties en het uitgeven van bitcoins gebeurt collectief door het hele netwerk. Bitcoin is opensource; het ontwerp is openbaar, niemand is eigenaar of beheerder van Bitcoin en iedereen kan meedoen. Dankzij de unieke eigenschappen staat Bitcoin vele nieuwe gebruiksmogelijkheden toe die tot nog toe niet mogelijk waren met andere betalingssystemen. 
otofoto (01/14)


Selfie is verkozen tot hét officiële Van Dale Woord van het Jaar 2013. Het woord otofoto is de vertaalvondst van Kees van Kooten: een prachtig palindroom! (woord dat achter naar voren gelezen precies hetzelfde is als van voor naar achter).

Kooten is natuurlijk altijd al een woordenkunstenaar geweest.
Woorden als ‘regelneef’, ‘jemig de pemig’ en ‘winterklaar’ zijn inmiddels zo in
onze taal ingeburgerd dat we zijn vergeten dat ze ooit door Van Kooten en De
Bie zijn verzonnen. Het duo bezit dan ook een bijzonder sterk vermogen de
tijdgeest haarscherp in nieuwe woorden te vatten. Het woord ‘doemdenken’ is
hier een van de meest sprekende voorbeelden van.

adventskalender (12/2013)

Een adventskalender is een kalender die onderdeel is van een christelijke traditie die stamt uit de 19e eeuw, advent. De kalender bevat verschillende luikjes, elke dag mag er 1 luikje worden geopend. Meestal kan er in de vakjes wat chocola of een andere lekkernij worden gevonden voor kinderen. Ook zijn er kalenders die zich meer op volwassenen richten, vaak zijn de vakjes dan voorzien van spreuken of foto's. De kalender maakt het leuk om de dagen voor kerst af te tellen. De kalenders worden geproduceerd in vele verschillende vormen en maten. Alle kalenders hebben gemeen dat ze de resterende dagen tot Kerstmis aftellen, meestal zijn dat er 24. In die zin heeft de adventskalender dezelfde functie als de adventskrans. Vaak begint het aftellen op 1 december maar dit kunnen ook andere data tussen 27 november en 3 december zijn. Er zitten in ieder geval altijd 4 zondagen in de adventstijd.
 
Advent is in het christendom de benaming voor de periode voor kerst. De naam advent komt van het Latijnse woord adventus, dat komst betekent. In de adventsperiode bereiden christenen zich voor op het kerstfeest, en wordt de geboorte en de wederkomst van Jezus herdacht. Advent is oorspronkelijk van Duits lutherse afkomst, dit verklaart waarom je in Duitsland en Oostenrijk nog altijd heel veel verschillende adventskalenders kunt vinden. De laatste jaren heeft de adventskalender zich verspreid over een groot aantal christelijke landen, maar in toenemende mate ook over een aantal niet-christelijke landen.
 
lampion (11/2013)

Een lampion is een fel gekleurde lamp die als versiering dient en om een feeststemming te brengen. Deze kan in een slinger voorkomen of bij bepaalde feesten worden meegedragen. De kinderen maken zelf een lampion, die hangt aan een stok en brandt met een kaarsje of batterij-lampje, en gaan hiermee langs de deuren.

Zo bestaat er in sommige streken van Vlaanderen en Nederland de gewoonte om kinderen op school een lampion te laten maken. Op 11 november
(Sint Maarten) gaan zij al zingend van deur tot deur en bedelen zo om snoepjes of wat kleingeld. In andere streken gebeurt
dit op 6 januari (Driekoningen).

Bolster (10/13)

Een bolster is de buitenste schil (de harde buitenkant) van sommige vruchten, voornamelijk van walnoten, kastanjes en de kokosnoot. Het is een verharde of verdikte wand, waardoor het zaad beschermd wordt. Dat verklaart ook direct de herkomst van de uitdrukking ‘ruwe bolster, blanke pit’ (=ziet er sterk uit, maar heeft een goed hart)

Vgl. DeBrune: Laet u dan de lacchende bloemtjes dezer weereld niet bedrieghen: veracht de schorsse en de bolster, maer ziet op het mergh en de kern, die-erbinnen is.

Gelijkaardige spreekwoorden in andere talen:
Duits Raue Schale, guter Kern.  
Engels A rough exterior but a heart of gold  
Frans Beau noyau gît sous faible écorce.    
Culturele Hoofdstad (09/13)

In 2018 zijn Nederland en Malta aan de beurt om de Europese
Culturele Hoofdstad te leveren. Maastricht is een van de kandidaten. Ze staat
er niet alleen voor: de kandidatuur wordt gesteund door de provincie Nederlands
Limburg en krijgt vorm in nauwe samenwerking met de partners Aken, Luik,
Heerlen, Hasselt en Sittard-Geleen. Ook de provincies Belgisch Limburg en Luik,
de regio Aken en de Duitstalige gemeenschap in België doen mee. Dat betekent
dat Maastricht zich kandidaat stelt namens de hele Euregio Maas-Rijn. 

 Doel van de Culturele Hoofdstad van Europa is het uitdragen van
het Europese culturele erfgoed in al zijn rijkdom en diversiteit. Zodat
inwoners van Europa elkaar beter leren kennen en begrijpen, en zich bewust
worden van de grotere gemeenschap waartoe zij behoren.

Het fenomeen Culturele Hoofdstad van Europa werd in 1985 geïntroduceerd
door actrice, zangeres, schrijfster en eerste vrouwelijke minister van Cultuur
in Griekenland, Melina Mercouri. 

 

zonnefactor (08/13)

Dat we zonnebrandcrème moeten smeren, weten we intussen. Maar wat betekent een zonnefactor eigenlijk? Sun Protection Factor of beschermingsfactor, gewoonlijk afgekort tot SPF, is een maat voor de doeltreffendheid van zonnebrandcrèmes en -lotions bij het tegenhouden van UV-B-straling. UV-B-straling is verantwoordelijk voor het verbranden van de huid bij blootstelling aanzonlicht. SPF is een relatieve maat, die aangeeft hoeveel langer iemand die beschermd is mét zonnebrandcrème, in de zon kan blijven ten opzichte van iemand zonderbescherming, voordat er zonnebrand optreedt. In de praktijk hangt de tijd die men inde zon kan verblijven zonder te verbranden niet alleen af van de SPF van de zonnebrandcrème, maar ook van andere factoren zoals het huidtype, de hoeveelheid zonnebrandcrème die men gebruikt, de activiteiten die men doet enz. Zonnebrandcrèmes worden volgens hun SPF ingedeeld in verschillende klassen:
  • lage beschermingsfactor: SPF 6 tot 10
  • matige beschermingsfactor: SPF 15 tot 25
  • hoge beschermingsfactor: SPF 30 tot 50
  • zeer hoge beschermingsfactor: SPF 50+
Bouwvak (07/13)

Bouwvak was vroeger de benaming voor de bouwvakantie (bouwvakvakantie): tot ca. 1990 lag de bouw in heel Nederland stil omdat
"de bouw" vakantie had. Later bleek dat het best wel handig was als er per regio bouwvak was en dus (soms) toch doorgewerkt kon worden. Tegenwoordig is er geen verplichting meer tot een bouwvakvakantie. (Bouwvak is natuurlijk letterlijk de bouwsector.)
De bouwvak ligt ongeveer in het midden van de schoolvakanties voor de betreffende regio's.”

Paarse Krokodillentranen (06/13)

www.paarsekrokodillentranen.nl

Paarse Krokodillentranen
is een site op zoek naar verse spreekwoorden. De meeste spreekwoorden wachten al sinds de Gouden Eeuw op een waardige opvolger. Daarom bekroont deze site de woordkunstenaar die dit het beste doet tot Grootste Taalvirtuoos van Nederland! Iedere twee weken kun je op een nieuw spreekwoord stemmen en zo bepaal je wie er terugkomt in de finale.

Waarom verse spreekwoorden?

Omdat we leven in een tijd van veel zeggen in weinig woorden (Twitter/WhatsApp).
En laat daar nou precies de kracht van spreekwoorden liggen! Onze spreekwoorden zijn alleen nooit aangepast aan de moderne tijd, daarom begrijpen we ze vaak niet meer. Het is dus hoog tijd om de spreekwoorden op te poetsen en terug te
brengen in onze spreektaal.

Appeltjes van Oranje (05/13)

Een appeltje van Oranje is de vrucht van de oranjeboom: appeltjes van oranje, sinaasappels. De sinaasappel komt oorspronkelijk uit de warmere gedeelten van China. Daar was hij al in 2000 voor Christus bekend. In het woord sinaasappel is het land van oorsprong terug te vinden: het 17de-eeuwse woord voor China is Sina.
 
‘Appeltjes van Oranje’ zijn eveneens de jaarlijkse prijzen die namens het Oranje Fonds worden uitgereikt voor bijzondere, innovatieve of succesvolle projecten op het gebied van maatschappelijk welzijn en sociale cohesie.Ineen speech van Prinses Máxima bij het uitreiken van de prijs ‘Appeltjes van Oranje’ zegt zij het volgende: "Vroeger werden sinaasappelen immers ook wel appelsientjes genoemd. Hun opvallende kleur maakte dat ze al in de zeventiende eeuw werden gebruikt als symbool voor het huis van Oranje. Vandaar dus de naam Appeltjes van Oranje"
Zomertijd (04/13)

Zomertijd (in Vlaanderen ook vaak zomeruur) is de tijd die gedurende de zomermaanden wordt aangehouden door de klok een uur vooruit te zetten, dit wil zeggen de klok een uur voor te laten lopen op de standaardtijd (die in dit verband ook wel wintertijd genoemd wordt).In de zomer komt de zon zo vroeg op dat het al licht is terwijl de meeste mensen nog slapen. Door de klok te verzetten lijkt de zon later op te komen en weer onder te gaan. Hierdoor is het 's morgens langer donker, en blijft het 's avonds juist langer licht. De periode van daglicht komt zo beter overeen met de periode waarin de meeste mensen wakker zijn. De gedachte achter zomertijd is dat men zo zou kunnen bezuinigen op (elektrische) verlichting. Het energiebesparende effect van zomertijd is echter omstreden.Ongeveer 70 landen verzetten momenteel twee keer per jaar de klok. In de Europese Unie loopt de zomertijd van de laatste zondag van maart tot de laatste zondag van oktober.
Conclaaf (03/13)

Een conclaaf of conclave (Latijn: cum clave, met sleutel, dat wil zeggen achter gesloten deuren of achter slot en grendel) is de plaats waar de kardinalen van de Katholieke Kerk bijeenkomen om de paus te kiezen. Met het nodige dienstpersoneel en hun gevolg (conclavisten) zijn zij van elk contact met de buitenwereld afgesloten om zo iedere beïnvloeding te vermijden. Ook de vergadering zelf van de kardinalen en de tijdsruimte eraan besteed wordt conclaaf genoemd. Deze conclaven vinden tegenwoordig altijd plaats in de Sixtijnse Kapel in Vaticaanstad.
abdicatie (02/13)

Jacques Prévert is een van de meest toegankelijke dichters die Frankrijk heeft gekend. Hij wordt geboren op 4 februari 1900 in Neuilly-sur-Seine en sterft op de leeftijd van 77 jaar. Prévert breekt door met zijn gedichtenbundel Parole. De gedichten van Prévert zijn qua taalgebruik van een ontroerende eenvoud. In het gedicht Les belles familles uit hij op humoristische wijze kritiek op de vele koningen van Frankrijk. 

Louis I
Louis II
Louis III
Louis IV
Louis V
Louis VI
Louis VII
Louis VIII
Louis IX
Louis X
Louis XI
Louis XII
Louis XIII
Louis XIV
Louis XV
Louis XVI
Louis XVII
Louis XVIII

et plus personne plus rien...
qu'est-ce que c'est que ces gens-là
qui ne sont pas foutus
de compter jusqu'à vingt
Geluksgetal (01/13)

Een geluksgetal is een getal waarvan men aanneemt dat dit geluk brengt. Veel mensen hebben een persoonlijk geluksgetal. Mensen met geluksgetallen kunnen zekerheid scheppen in onzekere situaties: het geeft iets van houvast. Geloof in geluksgetallen lijkt gelukkiger te maken.Het Nederlandse bijgeloof is mede gevormd door onze landbouwcultuur: misoogsten moesten koste wat kost voorkomen worden - daardoor ging men oogsten op bepaalde data die geluk zouden brengen. 

Zowel leeftijd als leefomgeving blijken van invloed op het geloof in geluksgetallen. Jongeren in de leeftijd 18 tot 24 jaar hebben opvallend vaker (66%) een geluksgetal dan ouderen (46%) in deleeftijdscategorie 55 tot en met 65 jaar. Randstedelingen lijken bijgeloviger dan de rest van Nederland. Bijna zeventig procent van de Randstedelingen heeft een geluksgetal ten opzichte van gemiddeld 54 procent in de rest van het land. Opvallend is verder dat evenveel mannen als vrouwen een geluksgetal hebben. 

Populairste geluksgetallen - Top 3
1. Zeven (21%)
2. Dertien (13%)
3. Acht (10%) 

De populariteit van de zeven in Nederland komt door de invloed van de Bijbel waarin de zeven een heilig getal is. Opvallend genoeg staat het 'ongeluksgetal' 13 op de tweede plaats van meest voorkomende geluksgetalIen. In China is vijf (5) het geluksgetal.
Kerstbal (12/12)

De oorspronkelijke kerstbal is van glas en aan de binnenzijde voorzien van een laagje metaal (vaak zilver). Meestal is een kerstbal dan ook spiegelend. De oorsprong van de kerstbal lijkt de heksenbal te zijn, die vroeger in huis aan de lamp hing of in de tuin in de borders lag.Doordat men geloofde dat heksen geen spiegelbeeld hadden, kon men via de spiegelende bal makkelijk een heks herkennen als die zich in huis bevond. De zilveren ballen in de tuin hadden voornamelijk een decoratief doel.

De oorsprong van de bal als versiering in de kerstboom heeft te maken met de opkomst van de glasblazerij in Oost-Europa. Men ging steeds vaker glazen ballen gebruiken in plaats van vergulde noten, rode appeltjes en koek. Voordat de kerstbal in de negentiende eeuw bij rijke mensen in de kerstboom kwam, werd de kerstboom versierd met papieren slingers en geknipte papieren figuren. De piek was onbekend. Meestal werd de boom bekroond met een ster.

Het zetten van een kerstboom was vóór de negentiende eeuw in Nederland een zeldzaamheid. Het gebruik is eigenlijk Duits en waarschijnlijk via middenstanders, Duitse banketbakkers in Amsterdam bijvoorbeeld, in Nederland bekend geraakt.
Trick or treat (11/12)

November is natuurlijk de maand van Halloween. Een bekende Halloween gewoonte, die we kennen van Amerikaanse films en tv-series is trick or treat. Op 31 oktober verkleden kinderen zich en bellen als het donker wordt aan bij huizen in de buurt die 
versierd zijn met pompoenen en lichtjes en roepen trick or treat, waarbij de keuze wordt gegeven tussen een plagerijtje uithalen of iets lekkers (meestal snoep) krijgen. De bewoners geven de kinderen dan snoepjes. 
Mosselseizoen (10/12)

Het kan weer, want het is oktoberrrr. ‘ Zonder dat we dat weten, is dat een heel ouderwetse gedachte. Vroeger toen er nog geen koelwagens bestonden, was het veiliger mosselen te eten (en te vervoeren) in de maanden dat het koeler was: de maanden met de ‘r’ in de naam. Maar eigenlijk loopt het mosselseizoen van juli tot april. In het voorjaar, van april tot juli, planten de mosselen zich voort, dus dan laten we ze met rust omdat ze al hun krachten dan nodig hebben. En net als oesters zijn ze in die periode ook niet zo lekker. Nu, in oktober, zitten we dus al volop in het seizoen. Eet ze dus vaak, want mosselen zijn mager, rijk aan mineralen, eiwitten, ijzer en jodium. Het mosselseizoen is dus eigenlijk de periode met een ‘r’ in het seizoen: winterrr, zomerrr, herrrfst.

Herfstlied (09/12)

Verlaine (1844-1896) werd met zijn werk een van de leidende Franse dichters van het symbolisme en decadentisme en beïnvloedde vele anderen. Zijn gedichten zijn muzikaal: Verlaine vond de klank van een gedicht belangrijker dan de inhoud.

Chanson d'automne (Herfstlied) is een door Paul Verlaine geschreven gedicht dat een van de bekendste gedichten uit de Franse taal is geworden.

Chanson d'automne

Les sanglots longs
Des violons
De l’automne
Blessent mon cœur
D’une langueur
Monotone.
Tout suffocant
Et blême, quand
Sonne l'heure,
Je me souviens
Des jours anciens
Et je pleure
Et je m'en vais
Au vent mauvais
Qui m'emporte
Deçà, delà,
Pareil à la
Feuille morte.

Jonge sla (08/12)

Alles kan ik verdragen,
het verdorren van bonen,
stervende bloemen, het hoekje
aardappelen, kan ik met droge ogen
zien rooien, daar ben ik
werkelijk hard in.

Maar jonge sla in september,
net geplant, slap nog,
in vochtige bedjes, nee.

Rutger Kopland 1934-2012
Kreeft (07/12)

Kreeft met dragon en citroen

Ingrediënten
-1 kreeft, gaar, overlangs gehalveerd en de scharen verwijderd en leeggehaald (het vlees uit de scharen apart houden)
- 1 citroen
- 1/5 dl sherry
- 2 eetlepels dragon, fijngesneden
- 4 eetlepels boter
- zout en versgemalen peper

Bereidingswijze
1. De citroen doormidden snijden en 1 helft uitpersen. De andere helft in schijfjes snijden.
2. Zout en peper over de kreeft strooien. In een koekenpan boter en schijfjes citroen verhitten en daar de kreeft met de open vleeskant naar beneden 2-3 minuten in bakken. Afblussen met citroensap en sherry, en de kreeft keren.
3. Dragon toevoegen en de open vleeskant constant bedruipen met het vet uit de pan. Voeg het vlees uit de scharen toe en bak deze ong. 2 minuten in de boter mee. Nogmaals zout (niet teveel!) en peper toevoegen en direct serveren.

Midzomernacht (06/12)

De Midzomernacht of Sint-Jansnacht is de nacht van 23 op 24 juni. De daarop volgende ochtend werd algemeen gezien als een magische tijd, waarin het onmogelijke mogelijk werd. De kerk heeft enerzijds geprobeerd het Midzomerfeest te kerstenen in de Sint-Jansviering. Anderzijds werd door de eeuwen heen voortdurend gewaarschuwd tegen de gevaren van heksen en demonen die in deze magische nacht maar al te gemakkelijk hun slag slaan. In het Engels wordt een absurde situatie, waarin alles uit de hand loopt, aangeduid als midsummer madness, een uitdrukking die in de tijd van Shakespeare al was ingeburgerd.
De middernachtzon of pooldag is het verschijnsel waarbij de zon 's nachts niet onder de horizon komt. De middernachtzon is alleen te zien ten noorden van de noordpoolcirkel of ten zuiden van de Zuidpoolcirkel, waar Antarctica ligt.

Herman Gorter (05/12)

Herman Gorter (1864 - 1927) was een Nederlandse dichter. Hij is onsterfelijk geworden met zijn gedicht van epische lengte Mei (1889). De eerste zang van Mei verscheen in 1889 in een nummer van De Nieuwe Gids. In het voorjaar van datzelfde jaar verscheen het gedicht in boekvorm. In het gedicht bezingt Gorter de liefde voor Wies Koopmans op wie hij in 1886 verliefd was geworden en met wie hij in 1890 zou trouwen.

Velen zullen de beginregels van dit gedicht kennen:
Een nieuwe lente en een nieuw geluid
Ik wil dat dit lied klinkt als het gefluit
Dat ik vaak hoorde voor een zomernacht,
In een oud stadje, langs de watergracht

Matze (04/12)

Een matze is een plat brood dat niet is gerezen. Het lijkt op een grote cracker. Er zijn ronde en vierkante matzes in de handel. Matzes worden belegd met bijvoorbeeld kaas of suiker.

Met Pesach viert men in het jodendom de bevrijding uit de slavernij in Egypte. Volgens de Thora moesten de joden vlak voor hun vertrek in opdracht van God snel brood bakken zonder daar zuurdesem aan toe te voegen. In Israël is tijdens Pesach in Joodse winkels geen gerezen brood te koop. De bedoeling van het eten van matses is om de herinnering aan de slavernij en de bevrijding door God te gedenken.

Ook in veel Nederlandse katholieke en christelijke gezinnen is het traditie om met Pasen matzes te eten. De uittocht van Mozes, die ook deel uitmaakt van de bijbel, en het Pesach feest zijn hierbij vermengd met het Christelijke paasfeest, de wederopstand van Jezus Christus.

Lammetjespap (03/12)

Lammetjespap is een oud-Hollandsgerecht.

Het is een pap gemaakt van hoofdzakelijk melk en meel of bloem. Het wordt traditioneel met basterdsuiker gegeten maar ook wel met honing. Het heeft een flauwe weeë smaak waardoor het vroeger vaak aan kinderen gegeven werd als opvolgvoeding voor melk.

Recept:
60 g bloem
1 liter melk
citroenschil
suiker
1 ei
zout
Roer de bloem met enkele deciliters melk tot een glad papje en schenk dit, onder voortdurend roeren, bij de resterende kokende melk, waaraan u een snufje zout en een dun stukje citroenschil toevoegde. Laat de pap 8-10 minuten doorkoken.
Klop het ei met wat suiker en giet de pap er even voor het serveren, flink roerend, bij. Geef afzonderlijk suiker bij de pap.

Schrikkeljaar (02/12)

Een schrikkeljaar is een jaar met 366 dagen, in plaats van 365. Deze extra dag, een schrikkeldag, wordt ingevoerd om te voorkomen dat het kalenderjaar te veel gaat afwijken van het tropisch jaar. Een schrikkeldag valt op 29 februari en komt in de gregoriaanse kalender voor in elk jaar dat deelbaar is door 4, met uitzondering van eeuwjaren. Deze hebben enkel een schrikkeldag als ze deelbaar zijn door 400. (vb. 1984, 1900 en 2000 zijn respectievelijk wel, niet en wel schrikkeljaren.)

Een tropisch jaar (de tijd die de aarde nodig heeft om in haar baan om de zon van lentepunt naar lentepunt te draaien) is niet exact 365 dagen. Het is 365 dagen, 5 uren, 48 minuten en 45,1814 seconden. Als men zich van dat verschil niets zou aantrekken en de duur van een jaar op 365 dagen zou afronden, dan zou men na vier jaar bijna een dag tekortkomen (preciezer: 23 uur en 15 minuten). We zouden dan oud- en nieuw te vroeg vieren; bijna een dag voordat de aarde werkelijk helemaal rond de zon is gegaan. Het toelaten van de afwijking zou tot gevolg hebben dat na langere tijd de seizoenen ten opzichte van het kalenderjaar gaan verschuiven.

Kwakkelwinter (01/12)

Kwakkelwinter komt van het woord kwakkelen hetgeen betekent: 1) Beven 2) Niet doorvriezen 3) Ongestadig zijn 4) Sukkelen 5) Telkens wat ziek zijn 6) Tobben

''Kwakkelen'' is afgeleid van het woord ''quacken''. De betekenis van quacken is echter niet eenduidig. Het ene woordenboek signaleert een verwantschap met kwakkelen in de zin van niet doorzetten en het andere legt verband met het Deense kvakle, dat knoeien betekent. Een derde woordenboek houdt het op quacken dat beuzelen, leuteren betekent en etymologische banden heeft met kwaken en kwekken.

Hoe dan ook was de maand december 2011 een van de warmste maanden ooit. Gemiddeld over het land viel circa 145 mm tegen 80 mm als klimatologisch gemiddelde. Landelijk gemiddeld leverde december ongeveer 55 uur zon op tegen 49 uur normaal. De gemiddelde temperatuur over december kwam uit op ongeveer 6,4 graden tegen 3,7 graden normaal.

Kwakkelwinters zijn echter van alle tijden. Onderzoek wijst uit dat er vaker sprake is van een zachte winter dan een strenge winter. Wat meespeelt, is dat onze 'winterbeleving' anders is geworden. In onze goed verwarmde huizen ervaren we een kwakkelwinter ook echt als zacht. Het beeld ontstaat dat de winters vroeger kouder waren. Dat was echter niet zo, maar wel in de beleving van mensen.

Pepernoot (12/11)

Een pepernoot is een snoepgoed dat vaak met Sinterklaas wordt gegeten en van roggemeel gemengd met een beetje anijs wordt gemaakt. Pepernoten worden van hetzelfde deeg gemaakt als taai-taai.

De gebruikelijke wijze van opdienen is dat men de pepernoten door de kamer strooit, zodat de kinderen ze kunnen opzoeken. De strooiende arm wijst terug op het oude symbool van vruchtbaarheid, op de boer die zijn akker met zaad bestrooit. Van oudsher werd dit vruchtbaarheidsritueel begin december uitgevoerd, een beetje te vergelijken met het strooien van rijst of confetti, hetgeen tegenwoordig vaak op bruiloften gebeurt.

Vroeger werden de pepernoten met muntstukken gemengd, tegenwoordig met suikergoed. Het strooien met munten stamt van een oude legende waarbij de heilige Sint Nicolaas drie jonge meisjes tegenkwam, wier vader de bruidsschat niet kon betalen en zijn dochters dwong om de prostitutie in te gaan. Sint Nicolaas wierp ze toen een hoeveelheid munten toe, waarmee ze alsnog hun bruidsschat konden betalen.

Truffel (11/11)

Een truffel is een kostbare zwam die onder de grond, op de wortels van verschillende soorten bomen groeit. De truffel wordt hoofdzakelijk verwerkt in de hogere gastronomie en wordt beschouwd als een delicatesse. Eekhoorns hebben de truffels op hun menu staan en ook varkens en wilde zwijnen zijn dol op truffels en worden dan ook gebruikt bij het zoeken naar truffels. Ook honden worden hiervoor getraind. Truffelzoekers werken doorgaans liever met honden dan varkens omdat varkens moeilijk stuurbaar zijn na een truffelvondst.

De aromatische geur en smaak van truffels geven een heerlijke smaak aan rijst, eiergerechten, pastagerechten, boter, soepen en sauzen (ragout). De truffel wordt geschaafd of in dunne plakjes gebruikt. De witte truffel kan rauw (geschaafd) gebruikt worden in salades. Truffels kunnen goed gecombineerd worden met vlees. Gebruik naast de truffel niet overheersend smakende andere ingrediënten. Dan zou de bijzondere smaak van de truffel namelijk niet goed tot zijn recht kunnen komen.

In 2007 werd een witte truffel voor een recordprijs van 330.000 dollar verkocht. De truffel werd gevonden in de buurt van Pisa en woog 1,497 kg

Ochtenddauw (10/11)

Dauw is een ‘stille neerslag’, een condensatieproces. Je ziet nat, glinsterend gras in de ochtend zonder dat het geregend heeft. Door afkoelende lucht versus de nog aanwezige warmte van gras en planten slaat waterdamp om in vloeistof. Want koude lucht kan minder vocht bevatten dan warme lucht. Bij afkoeling kan de vochtige lucht het dauwpunt bereiken. Dit dauwpunt is het punt waarop condensatie optreedt. In de vaak wolkenloze nacht vormen zich door de hoge luchtvochtigheid dan kleine druppeltjes die je ziet als dauw. Dauw treedt dus vooral op bij grote temperatuurverschillen, voornamelijk dag en nacht. Als de temperatuur onder het vriespunt is, ontstaat geen dauw, maar rijp.

Prinsjesdag (09/11)

Prinsjesdag is een belangrijke dag voor de Nederlandse politiek. Hij vindt elk jaar plaats op de derde dinsdag in september. Op Prinsjesdag spreekt het staatshoofd de troonrede uit. Daarin geeft de regering aan wat het regeringsbeleid zal zijn voor het komende jaar. Prinsjesdag is een dag die met veel rituelen gepaard gaat.

De benaming 'Prinsjesdag' voor de opening van de zitting der Staten-Generaal raakte rond 1930 in zwang. Oorspronkelijk was Prinsjesdag de feestelijk gevierde verjaardag van de stadhouder Prins Willem V (8 maart).

Voorafgaand aan de troonrede trekt er een Koninklijke stoet door Den Haag. De koningin en de belangrijkste leden van het Koninklijk Huis maken een rijtoer met de Gouden Koets.

De minister van Financiën draagt een koffertje met het opschrift Derde dinsdag in september, met -naar men zegt- de miljoenennota. In werkelijkheid is de miljoenennota op papier veel te volumineus om in het koffertje te passen, maar tegenwoordig staat de miljoenennota op een cd. De miljoenennota wordt officieel tot Prinsjesdag geheimgehouden.

Zomersproetjes (08/11)

Sproetjes zijn weer sexy, dat zegt althans modebijbel Vogue. En dat is goed nieuws voor de zomersproet. Maar waarom heeft de een ze wel en de ander niet?

De normale kleur van de huid wordt vooral bepaald door de huidkleurstof melanine. Huidverkleuringen kunnen verschillende oorzaken hebben. In de zomer ontstaat onder invloed van zonlicht een verhoogd gehalte melanine in de huid. Zomersproeten ontstaan vooral op de aan zonlicht blootgestelde delen van de huid (gelaat). Zomersproeten komen vooral op jonge leeftijd voor. Alleen door zonlicht komen de sproeten tot uiting. Na enige tijd neemt de concentratie sproeten weer af. Het ontstaan van zomersproeten is een normaal en onschuldig mechanisme.

Julienne (07/11)

Julienne is een Franse keukenterm voor zeer fijn gesneden groenten of zeer fijn gesneden vlees, vis of gevogelte. Meestal worden hiermee vierkante reepjes of staafjes van 1-3 mm dik en 3-4 cm lang bedoeld.

Julienne wordt gebruikt als vulling voor soepen of sauzen. Julienne snijden betekent in lange dunne reepjes snijden. Julienne is één van de snijwijzen in de keuken.

Twitteren (06/11)

Het zijn vooral de mannetjes vogels die twitteren om hun muzikale talent te laten horen. Tijdens de baltstijd zingen ze om de grenzen van hun territorium af te bakenen. De zang van een mannetje wordt vaak door andere mannetjes beantwoord. Je kunt het vergelijken met een duel, alleen dan zonder te vechten. Mannetjes vechten hun strijd op een muzikale manier uit. Dus als je vogels liefelijk hoort fluiten in de bomen, dan is dat vaak geen liefdesduet, maar een strijd tussen hitsige mannetjes!

De vrouwtjes komen juist af op de mooie klanken die de mannetjes produceren. Veel mannetjes zingen alleen aan het begin van de broedtijd, om zo de vrouwtjes te imponeren. Het gezang geeft dus aan dat het mannetje nog geen partner gevonden heeft.

En waarom fluiten vogels in lente en zomer wel in de vroege ochtend en niet in herfst en winter? Het voorjaar en zomer is de tijd dat de vogel aan een gezinnetje denkt en daarvoor een eigen plekje nodig heeft. Als hij dat plekje eenmaal heeft gevonden, dan laat hij aan iedereen weten dat dat zijn plekje is. En daar moet je al vroeg mee beginnen, liefst net voordat het licht wordt. In het najaar zijn de kinderen de deur uit en wordt het steeds later licht: dan is het tijd om uit te slapen en hoor je niets.

Tweelingen (05/11)

Sommige kinderen die deel uitmaken van een tweeling lijken sprekend op elkaar. Andere zijn weer net zo verschillend als gewone broertjes en zusjes. Of kinderen uit een tweeling op elkaar lijken hangt samen met het feit of ze deel uit maken van een eeneiige of van een twee-eiige tweeling. Wanneer een bevruchte eicel zich in verschillende delen splitst en elk deel zich apart verder ontwikkelt, ontstaat er een eeneiige meerling. Eeneiige meerlingen lijken heel erg op elkaar. Ook zijn ze altijd van hetzelfde geslacht. Wanneer er op hetzelfde moment meerdere rijpe eicellen vrijkomen, kan het zijn dat de eicellen bevrucht worden door meerdere verschillende zaadcellen. Op deze manier ontstaat er een twee-eiige meerling. Kinderen uit een twee-eiige tweeling verschillen uiterlijk en geestelijk net zoveel van elkaar als normale broertjes en zusjes. Het is dan ook heel goed mogelijk dat de kinderen een verschillend geslacht hebben. Dit komt omdat ze voortkomen uit een verschillende eicel en een verschillende zaadcel. Eigenlijk zou je kunnen zeggen dat de kinderen uit een twee-eiige tweeling gewoon broertjes en zusjes zijn die toevallig tegelijkertijd zijn geboren. Beroemde tweelingen:Ronald en Frank de Boer hebben het letterlijk ver geschopt in de wereld van het voetbal. Zij speelden zelfs samen in Oranje.Elvis Presley had een tweelingbroer: Jessie Garon. Hij overleed tijdens de geboorte.Hielke & Sietse Klinkhamer de beroemde tweeling uit de Kameleon boeken.Kofi Annan was ook de helft van een tweeling. Zijn zus Efua Atta stierf toen zij 53 jaar was.

Lentekriebels (04/11)

Als de lente begint, worden we vrolijker, actiever en hebben we meer energie. We voelen ons als uitgelaten koeien die voor het eerst de wei weer in mogen. We willen naar buiten, flirten meer en zijn uitbundiger dan in de winter. Waar komen die lentekriebels vandaan?

In feite zijn de lentekriebels gewoon een gevolg van hormonen. Het licht van het lentezonnetje wordt via onze ogen opgevangen en naar onze hersenen gestuurd waar onze ‘biologische klok’ zit. Het zonlicht zorgt voor de aanmaak van vitamine D en deze vitamine zorgt weer voor de aanmaak van o.a. melatonine, serotonine en dopamine. Deze hormonen hebben invloed op ons bioritme en zorgen voor een euforisch en blij gevoel. Je wordt ’s ochtends eerder wakker en je wilt erop uit, lekker de frisse lucht in en genieten van de blaadjes aan de boom en de frisse voorjaarskleuren en –geuren. En wanneer je meer buiten bent, vang je ook weer meer zonlicht op, wat weer bevorderlijk is voor de hoeveelheid vitamine D in je lichaam. Onder invloed van dit opgeruimde gevoel, gebeurt het vaak dat we een voorjaarsopruiming of voorjaarsschoonmaak houden.

De warmte van het voorjaarslicht
Laat sneeuw en ijs ontdooien
Brengt liefde in het hart
En dan begint het mooie.

Fotosynthese (03/11)

“Bloemen houden van mensen” – zou daar dan toch een kern van waarheid in zitten? Een feit is dat mensen zonder bloemen, of beter gezegd planten, niet zouden kunnen leven. Fotosynthese betekent letterlijk ‘suikers maken met behulp van licht, water en kooldioxide’.

Want die suikers (glucose), daar is het de plant eigenlijk om te doen. Om van te groeien en om vruchten mee te maken. Zuurstof is voor de plant eigenlijk een afvalproduct. Het belangrijkste stuk gereedschap dat een plant bij het maken van zuurstof en suiker gebruikt, is het bladgroen. In deze korrels vindt de fotosynthese plaats. Maar eerst moeten water en kooldioxide de fabriek worden binnengehaald. Planten halen het water dat ze nodig hebben meestal uit de grond via hun wortels. Kooldioxide zit in de lucht en wordt door kleine gaatjes in de bladeren opgezogen. Met behulp van zonlicht wordt van kooldioxide en water in de bladgroenkorrels suiker gemaakt. De suiker houdt de plant zelf om vervolgens weer door te geven aan andere organismen via bijvoorbeeld vruchten. De zuurstof verdwijnt als afval naar buiten. Zodat wij adem kunnen halen. Als dat geen onbaatzuchtige liefde is…

Schrikkeljaar (02/11)

Een schrikkeljaar is een jaar met 366 dagen, in plaats van 365. Deze extra dag, een schrikkeldag, wordt ingevoerd om te voorkomen dat het kalenderjaar te veel gaat afwijken van het tropisch jaar. Een schrikkeldag valt op 29 februari en komt in de gregoriaanse kalender voor in elk jaar dat deelbaar is door 4, met uitzondering van eeuwjaren. Deze hebben enkel een schrikkeldag als ze deelbaar zijn door 400. (vb. 1984, 1900 en 2000 zijn respectievelijk wel, niet en wel schrikkeljaren.)

Een tropisch jaar (de tijd die de aarde nodig heeft om in haar baan om de zon van lentepunt naar lentepunt te draaien) is niet exact 365 dagen, maar 365 dagen, 5 uren, 48 minuten en 45,1814 seconden. Als men zich van dat verschil niets zou aantrekken en de duur van een jaar op 365 dagen zou afronden, dan zou men na vier jaar bijna een dag tekortkomen (preciezer: 23 uur en 15 minuten). We zouden dan oud- en nieuw te vroeg vieren; bijna een dag voordat de aarde werkelijk helemaal rond de zon is gegaan. Het toelaten van de afwijking zou tot gevolg hebben dat na langere tijd de seizoenen ten opzichte van het kalenderjaar gaan verschuiven.

Wintertenen (01/11)

Wintertenen, ook wel perniones genoemd, is een vertraging in de reactie van bloedvaten in voeten en handen op temperatuurverschillen. In koude en natte periodes ontstaan roodheid, zwellingen, pijn en jeuk. Ongeveer 10 procent van de Nederlanders heeft er wel eens last van (gehad). Het komt het meeste voor bij jonge mensen, maar ook ouderen kunnen er last van hebben. Vanwege de warme kleding en de goede verwarmingsinstallaties in huizen en gebouwen, komen wintertenen steeds minder vaak voor. Hoewel kou de belangrijkste factor is bij het ontstaan van wintertenen, speelt niet zozeer de temperatuur, als wel de vochtigheidsgraad van koude lucht een grote rol. In een vochtige omgeving wordt koude beter geleid dan in een droge omgeving en daarom komen wintertenen in zeer koude en dus droge streken, zoals in Scandinavië en Siberië, niet of nauwelijks voor.

Rituelen (12/10)

kerstboom versieren, verhaaltje voorlezen, as uitstrooien, uitblazen van verjaardagskaarsjes, proosten, ringen uitwisselen, doen van wens bij vallende ster, kerkdienst, lamoffering, zegenen van brood, knielen, voorouderverering, drakendans, Vesaka Puja, knalvuurwerk afsteken, kindje wiegen, kerstboom verbranden, palmpasentak versieren, haringhappen, lampionnenloop, schoen zetten, oliebollen bakken, Suikerfeest, maanviering, erwtensoep eten, pepernoten strooien, kerstliederen zingen, eitje tikken, Koninginnedag, hamman was-ritueel, stille tocht, bezoek aan Mecca, minuut stilte, regendans, loofhuttenfeest, besnijdenis, beschuit met muisje eten, rouwkrans leggen, heilige pijp roken, pompoen uithollen, paaseitjes verstoppen, lintje doorknippen, ridderen, wierrook branden, afkloppen, sleuteloverdracht, christmas crackers trekken, piñata’s slaan, tandenpoetsen, kaarsje opsteken, kalkoen vullen, wijnfeest, Nieuwjaarsduik, bootdoping, trouwrijst strooien, servies breken, bruidsboeket werpen, volkslied zingen, kruidkoek happen, voorjaarsschoonmaak, eed afleggen...

Vuursalamander (11/10)

De vuursalamander is een belabberde zwemmer en daarmee de enige salamander met watervrees.

In Nederland is de vuursalamander (Salamandra salamandra) van oudsher erg zeldzaam, de soort is slechts bekend van een paar plekjes in het Zuid-Limburgse heuvelland. Net over de Duitse grens bij Twente en de Achterhoek komt de vuursalamander ook voor, maar van de Nederlandse zijde zijn geen populaties bekend.

Om een vuursalamander te zien moet je er op uit als het slecht weer is; dat wil zeggen met veel regen! Daarnaast moet het niet te koud zijn, mag het niet te hard waaien en moet je na zonsondergang gaan. November is daarmee een uitgekiende maand om de vuursalamander tegen het lijf te lopen. De vuursalamander heeft een onmiskenbaar kleurpatroon; een zwarte kleur met gele vlekken en strepen. Hij heeft een gedrongen bouw en de ronde staart is relatief kort. De afstekende kleuren dienen om andere dieren af te schrikken; het is een vrij giftige soort.

Bospaddenstoelensoep (10/10)

Ingrediënten

Eekhoorntjesbrood
1 sch. olijfolie
600 gr. paddestoel, varia
2 tenen knoflook, gepelde
1 stuk rode ui, gesnipperde
1 klontje boter
Tijm, verse, gehakte
1 snufje zeezout
1 snufje peper, zwarte, grofgemalen
1 l. bouillon
2 el. mascarpone
Peterselie, gladde, verse, gehakte
1 sch. truffelolie, wit

Bereiden
Leg het eekhoorntjesbrood in een klein bakje, giet er zoveel kokend water op dat de paddestoelen onderstaan en laat ze wellen. Hak de helft ervan fijn. Neem een grote braadpan, zet die op het vuur tot hij goed heet is, doe er een paar scheuten olijfolie in en vervolgens de verse paddestoelen. Roerbak ze op hoog vuur een minuut en doe er de knoflook, ui, boter en tijm bij, plus wat zout en peper. Na ongeveer een minuut zul je zien dat er vocht uit de paddestoelen begint te lopen. Op dat moment mag het fijngehakte eekhoorntjesbrood erbij en ook de grotere stukken mogen in de pan. Zeef het weekwater zodat er geen gruis meer in zit en giet ook dat erbij. Laat het mengsel nog ongeveer 20 minuten bakken, tot het meeste vocht verdampt is. Breng het mengsel op smaak en giet er de bouillon bij. Laat het aan de kook komen en 20 minuten op laag vuur koken. Dan pureer ik meestal de helft van de soep in de keukenmachine, giet die puree terug in de pan en doe de mascarpone en peterselie erbij. Wees voorzichtig met het toevoegen van peper en zout. Je kunt deze soep serveren zoals je wilt, maar ik geef je een paar tips die de moeite waard zijn. Meng een snufje zout en peper met de schil van een citroen en het sap van de helft van de citroen en schep dit mengsel in het midden van de soep. Als je dat er vlak voor het serveren doorheen roert, geeft het een verrukkelijke smaak aan de soep. Iets anders wat je kunt overwegen, is om sneetjes geroosterd stokbrood op de bodem van de kommen te leggen voordat je de soep opschept. Of je kunt wat mooi ogende paddestoelen – zoals hanenkammen, cantharellen of oesterzwammen – bakken en die op de soep strooien. Als ik truffelolie zou gebruiken, zou ik dat er pas aan tafel in druppelen.

Indian Summer (09/10)

De Indian Summer, ofwel nazomer (Oudewijvenzomer, Sint-Michielszomer enz.) is een periode die loopt van begin september tot half november waarin het nog zomerachtig weer kan zijn. De opleving van de zomer is zo opmerkelijk dat de nazomerperiodes in verschillende landen eigen namen hebben gekregen. In Nederland spreken we wel van oudewijvenzomer, afkomstig van het Duitse Altweibersommer. De Zweden noemen mooi nazomerweer Brittazomer, afgeleid van de heilige Brigitta (8 oktober), Engeland noemt het St. Luke's little summer (18 oktober), Frankrijk l'été indien en Italië noemt warmte rond midden oktober de zomer van Theresia. Duitsland kent naast de Altweibersommer (eind september) ook Allerheiligensommer (begin november) en in het noorden van Noord-Amerika staat de nazomer bekend als indian summer.
De Franse zanger Joe Dassin schreef er een heel mooi nummer over:
http://www.youtube.com/watch?v=oTLFfRofVcw

Zeeschuim (08/10)

Aan het einde van de zomer spoelen op het strand soms witte, langwerpige, schildvormige voorwerpen aan die op het water drijven. In de volksmond spreekt men van zeeschuim.
Zeeschuim is de populaire naam voor het rugschild van de zeekat Sepia officinalis, een inktvis die in de zomer algemeen langs onze kust voorkomt. Als deze dieren sterven en tot ontbinding overgaan, komen de poreuze rugschilden naar de oppervlakte. Onder invloed van stroom en wind spoelen ze vervolgens aan.
Zeeschuim bestaat voor ongeveer 80 tot 90 procent uit aragoniet, een vorm van kalk. Het wordt voor diverse doeleinden gebruikt. Er wordt een wit poeder uit bereid, dat men met name vroeger veel gebruikte als kwalitatief hoogwaardig polijstmiddel. In de dierenhandel wordt zeeschuim aangeboden om te voorzien in de kalkbehoefte van volièrevogels, die de opgehangen schilden ook benutten om hun snavels te scherpen.

Vuvuzela (07/10)

Een vuvuzela is een blaasinstrument dat vooral in Zuid-Afrika populair is onder voetbalfans en dat in 2010, naar aanleiding van het wereldkampioenschap voetbal 2010, ook in veel andere landen een bekend instrument werd.

Het instrument bestaat uit een rechte houten of plastic buis van circa 60 cm met aan het uiteinde een kleine beker. Aan het andere uiteinde bevindt zich een mondstuk. De vuvuzela wordt op dezelfde manier aangeblazen als een trompet. Door de spanning op de lippen te veranderen kunnen andere natuurtonen worden voortgebracht. De vuvuzela produceert een maximale geluidsdruk van 113 dBA bij het oor van de bespeler tot 131 decibel direct aan de hoorn van het instrument gemeten.

Ondanks protesten van diverse commentatoren en voetballers heeft de FIFA besloten om de vuvuzela niet te verbieden tijdens het wereldkampioenschap voetbal 2010.

Ultramarijn (06/10)

Ultramarijn is een diep blauw pigment. Van nature wordt het pigment aangetroffen in het mineraallazuriet, dat onder andere aangetroffen wordt in het kostbare lapis lazuli. Ultramarijn wordt in de schilderkunst vooral gewaardeerd vanwege zijn briljante kleur en de grote lichtechtheid. De Franse kunstenaar Yves Klein werd zeer beroemd door zijn schilderijen in dit monochroom blauw. Het blauw wordt International Klein Blue genoemd of IKB en is door hem gepatenteerd. Het betreft een fluorescerend ultramarijne kleur. Omdat ultramarijn onschadelijk voor de huid is, is het gebruik toegestaan in cosmetica. Het wordt met name gebruikt in decoratieve cosmetica zoals oogschaduw.

IJsheiligen (05/10)

Voor IJheiligen de bloempotten buiten,
veelal kun je er dan naar fluiten,
wacht af tot de heiligen zijn voorbij,
de bloemen zijn u daarvoor blij.

IJsheiligen is één van de oudste en wellicht het bekendste begrip uit de volksweerkunde. IJsheiligen is de naam voor een aantal katholieke heiligen, van wie de naamdagen vallen in de periode van 11 tot 15 mei. De IJsheiligen ontlenen hun benaming aan het gevaar van koud voorjaarsweer voor het gewas, dat in deze tijd in volle bloei staat. Een late vorstnacht kan nu veel schade aanrichten. Het is echter niet zo dat tijdens de IJsheiligen de kans op een overgang naar koud weer groter is dan op andere dagen in het voorjaar.
De IJsheiligen markeren meestal de overgang naar een periode met een meer zomers karakter. Het is een algemeen bekend gegeven dat je pas na IJsheiligen kan beginnen met het planten in de volle grond.

Chocola (04/10)

Chocola (ook wel: chocolade) is gemaakt van cacao dat wordt gewonnen uit cacaobonen, de pit van de vrucht van de cacaoboom. Cacaobonen worden geïmporteerd uit tropische streken.
De Azteken verbonden cacao met Xochiquetzal, de godin van de vruchtbaarheid. Zij dronken een chocoladedrank, xocoatl, vaak op smaak gebracht met vanille, chilipeper en piment. De drank zou vermoeidheid tegengaan, dankzij de cafeïne in de cacao.
In 1585 werd chocolade voor het eerst naar Sevilla vervoerd. Chocolade werd toen alleen gedronken, waarbij de Europeanen er suiker aan toevoegden en de chilipeper weglieten. In de 17e eeuw was chocolade een luxeproduct dat vooral gebruikt werd door de adel. Eind 18e eeuw begon chocolade in prijs te dalen, zodat het een echte volksdrank kon worden.
Productie van chocolade begint met het mengen van de grondstoffen: cacaomassa, cacaoboter, suiker. Soms ook wel vanille. Voor melkchocolade wordt ook melkpoeder toegevoegd. Witte chocolade bestaat uit een grote hoeveelheid suiker, melkpoeder, cacaoboter, maar zonder cacaopoeder. De chocolade doorloopt een lang traject van fijnwalsen, opwarmen, concheren en temperen.
Zie ook http://www.chocoladetaarten.nl/ http://www.youtube.com/watch?v=jyB4s9eox2o

Tulp (03/10)

In een tuin vol overvloed
pluk ik snel wat tulpengoed
en triomfantelijk met mijn bos
schik ik ze in een vaas wat los
ik zet ze in een warm vertrek
en weet dit is de verkeerde plek
ze laten snel hun kopjes hangen
alsof ze naar de tuin verlangen’

Door de handel met het Ottomaanse Rijk vanaf 1612 komen de Hollanders in contact met de tulp. De bloem komt veel voor in de tuinen en, in abstracte vorm, in de kunst van het islamitische rijk. Aan het Franse hof is de tulp al langer populair. En wat aan het begin van de 17e eeuw Frans is, is goed. De tulp wordt daardoor hét symbool van goede smaak. De meest exotische exemplaren zijn zeer schaars en dat maakt de handel in tulpen tot een ware rage. Van 1635 tot 1637 woedt er zelfs een tulpenmanie in de Republiek. Tulpenbollen worden voor duizenden guldens verkocht. De windhandel in tulpen stort in 1637 in. De tulpencrisis maakt een einde aan de tulpenbol als speculatieobject. De Turkse bloem wordt wel het symbool van Nederland.

Nonnevot (02/10)

Nonnevot (soms: nonnenvot) is een typisch Limburgs gebak(je) in de vorm van een lus met een losse knoop. Het gebakje komt oorspronkelijk uit Sittard, en wordt traditioneel met carnaval (Vastelaovend) of nieuwjaar gegeten. Tegenwoordig vinden nonnevotten het hele jaar aftrek bij de Limburgse bakker. Nonnevotten bestaan uit meel, gist, melk, zout, boter, basterdsuiker en (zonnebloem)olie of reuzel, en worden gefrituurd.
De naam komt van de strik die de Limburgse nonnen op hun achterwerk (oppe vot) dragen.

De tijd (01/10)

De tijd.
Eenzame uren,
kunnen eindeloos duren.
Terwijl een gelukkige week,
op een seconde leek.

Alle tijd
wordt op een keer herinnering.
De tijd, gebruik hem goed,
het is belangrijk wat je ermee doet.

Bouw je veel muren,
kan de tijd eindeloos duren.
Bouw je een brug,
kan je altijd heen en terug.

De tijd stillen: hoe doe je dat?
Druk, druk, druk is ons bestaan. Een pleidooi voor onthaasting is allesbehalve makkelijk. Joke Hermsen geeft in haar boek Stil de tijd enkele praktische tips.
1. Vertrek naar een plek die je niet of nauwelijks kent
2. Zorg ervoor dat er geen internet, televisie of radio is
3. Ga niet de hele dag op stap
4. Laat je niet uit je ritme halen door bezoek
5. Zorg voor een kamer met uitzicht
6. Richt je aandacht op slechts één project
7. Geef toe aan de verveling

Zwavelstokje (12/09)

Het zwavelstokje of lucifer is een klein houtje met een ontvlambare kop, waarmee vuur gemaakt kan worden.
De Chinezen vonden niet alleen het buskruit, maar ook de lucifer uit. Volgens een tekst uit 950 werden staafjes dennenhout met zwavel geïmpregneerd. De uitvinding van deze 'lichtbrengende staaf' dateert uit het jaar 577.
De veiligheidslucifer (Zweeds: säkerhets tändstickor) werd in 1844 uitgevonden door de Zweedse chemicus Gustaf Erik Pasch. Aan deze uitvinding gingen nog andere vooraf: de strijklucifer met witte fosfor, en daarvoor nog de dompellucifer van de Fransman J. Chancel.
De samenstelling van de ontvlambare kop is in de loop der tijd veranderd.
1. Dompellucifers bevatten onder meer zwavel en kaliumchloraat; door de lucifer in zwavelzuur te dompelen ontbrandde deze spontaan.
2. De (onveilige) strijklucifer bevatte onder meer witte fosfor, zodat strijken langs een ruw vlak al voldoende was voor ontbranding.
3. Veiligheidslucifers werken door de reactie tussen zwavel en kaliumchloraat.
4. Moderne, milieuvriendelijke lucifers bevatten geen zwavel meer, maar een ijzer-fosforverbinding die ontleedt tot ijzeroxide en fosfaat.
In Europa worden lucifers meestal geleverd als houten stokjes in een doosje. Aan weerszijden van het doosje bevindt zich een strijkvlak. In Amerika is deze uitvoering onbekend: men ziet er kartonnen lucifers die uit een boekje moeten worden gescheurd. Zo'n boekje is vaak voorzien van reclame - er staat zelfs reclame op de lucifers zelf, zolang ze niet zijn uitgescheurd.
In Groot-Brittannië werden lucifers in het begin van de 19e eeuw op de markt gebracht onder de naam lucifer matches. De Nederlandse benaming is hiervan afgeleid. Oude Nederlandse woorden voor lucifer zijn vuurstokje en zwavelstokje. Het woord lucifer komt overigens uit het Latijn, het betekent drager van het licht.

Pompoen (11/09)

Ga naar de tuin en haal voor mij een pompoen. Assepoester ging meteen de mooiste pompoen plukken die ze kon vinden en bracht deze naar haar peettante, al begreep zij niet wat die pompoen met haar wens te maken had om naar het bal te gaan. Haar peettante holde hem uit tot alleen de schil overbleef, die raakte zij met haar toverstokje aan en de pompoen veranderde in een prachtige gouden koets.
(fragment uit Assepoester)

De ene pompoen is de andere niet: je hebt oranje, groene en gestreepte pompoenen, ronde en langwerpige pompoenen. De gebruiksmogelijkheden van pompoenen zijn bijna even gevarieerd als hun uiterlijk, zowel culinair als geneeskrachtig.
De pompoen zien we vooral in het straatbeeld rond eind oktober, begin november. De pompoen is namelijk onlosmakelijk verbonden met Halloween. Het volksgeloof is dat een pompoenlantaarn de kwade geesten verdrijft.
Er zijn een aantal traditionele gerechten waarin pompoenpuree verwerkt wordt, zoals pompoentaart en pompoenbrood. Ook de oliehoudende zaden van de pompoen kunnen geroosterd gegeten worden en zijn een lekker borrelhapje.
De pompoen is overigens een zeer caloriearme groenten. Ze bevat amper 20 kcal per 100 g, dezelfde orde van grootte als witlof of sla. Je kunt er met andere woorden zoveel van eten als je wilt.

Pompoensoep
Ingrediënten:
• 1 kilo pompoen
• 1,25 liter groente- of kippenbouillon
• 1,5 deciliter room of melk
• 2 winterwortels in plakjes
• 2 prei in schijfjes
• 2 stengels bleekselderij in plakjes
• Pompoenpitten
• 2 gesnipperde uien
• 2 tijmtakjes
• 1 laurierblad
• olijfolie
• peterselie
• bieslook
• 2 theelepels kerriepoeder
• zout en peper
Bereidingswijze:
• Snij de pompoenvulling in blokjes
• Verhit in een hoge pan de olijfolie en stoof hierin de ui en knoflook glazig.
• Voeg dan de selderij, prei, wortelen en pompoenblokjes toe en stoof deze 5 minuten mee.
• Kerriepoeder toevoegen en even meebakken.
• Blus met de bouillon, voeg laurier en tijm toe en breng aan de kook.
• Zodra het kookt, vuur lager zetten en de soep een half uurtje laten sudderen.

Elfenbankje (10/09)

Het elfenbankje (Trametes versicolor, synoniemen: Coriolus versicolor en Polyporus versicolor) is een paddenstoel. Het groeit niet alleen in de herfst zoals veel van zijn soortgenoten, maar groeit het hele jaar op stronken en takken van loofbomen. Het komt soms ook op de spar voor. De vruchtlichamen groeien aan één zijde van de stronk of tak. Het elfenbankje voedt zich met afstervend hout en tast geen gezond hout aan. Het elfenbankje is daarmee een hele vlijtige, vriendelijke paddenstoel die meehelpt met het afbreken van de afgevallen bladeren in het bos.
Het elfenbankje groeit dakpansgewijs in groepjes en heeft een witte rand met daarbinnen verschillend gekleurde zones: wit, beige, okergeel, (rood)bruin, grijs, blauw of zwartachtig.
Het elfenbankje dankt zijn naam aan zijn vorm: het verhaal wil dat boselfjes ’s nacht op elfenbankjes samenkomen en deze paddenstoel gebruiken als zitmeubel.

Engels: turkey tails
Frans: polypore
Duits: Schmetterlingstramete

Schoonheid (09/09)

Beauty is in the eye of the beholder

Schoonheid is een van de belangrijkste thema’s binnen de esthetica. Lange tijd zochten we de schoonheid in de wereld zelf vanuit de veronderstelling dat schoonheid iets objectiefs was. Het idee was dat schoonheid in het object zat, in de juiste balans tussen symmetrie en onregelmatigheid. De Duitse filosoof Kant haalde deze echter uit het object en plaatste het bij het subject. Vanuit deze subjectieve opvatting van schoonheid zijn we in twee eeuwen langzaamaan afgedaald naar een relativistisch anything goes en is ieder individu de graadmeter geworden van een particuliere esthetica.
En toch…. Je zou je kunnen afvragen waarom zoveel mensen dan de waterlelies van Monet mooi vinden. Is het de kennis van Monet’s eigentijdsheid en durf, nieuwheid van techniek, of zijn kleurencompositie? Of is het de weerspiegeling van het licht op het water? Of is het simpelweg het idee dat het schilderij miljoenen euro’s waard is? Wat het ook is, door een groot aantal mensen wordt dit schilderij als ‘mooi’ ervaren.
Als je mensen foto’s laat zien van verschillende personen, zullen deze mensen over het algemeen dezelfde personen aanwijzen als ‘mooi’. Dit kan te maken hebben met het plaatje van de ‘ideale mens’, dat ons via media als TV en tijdschriften wordt voorgespiegeld. Of is het misschien de symmetrie van het gezicht of lichaam die wij prettig vinden om naar te kijken, zoals DaVinci het stelde met zijn gouden snede.

De drang naar het mooie is in ieder mens aanwezig. Schoonheid kan gevonden worden in religie, kunst, litteratuur, architectuur, muziek, een andere persoon, wiskunde, techniek, de natuur… Het vermogen iets mooi te vinden en werkelijke schoonheid te ervaren, is universeel. Die mogelijkheid, of gave is iets dat ons rijk maakt. Wat zou er van ons overblijven als we schoonheid niet zouden kunnen ervaren? Wat je mooi vindt, wordt onder andere bepaald door zaken als cultuur, opvoeding, de tijd waarin je leeft, karakter en vriendenkring.

In onze samenleving wordt schoonheid vooral gelinkt met fysieke aantrekkelijkheid. Bij de eerste ontmoeting wordt een mens meestal aangesproken op zijn/haar fysieke verschijning. Er is binnen de eerste twintig seconden een aantrekkingskracht of afkeer, die vervolgens gecompenseerd kan worden door talenten en intellectuele of innerlijke vermogens.
De zeven schoonheden:
1. Blauwe ogen met bruin haar of bruine ogen met blond haar
2. Lange en gekrulde wimpers
3. Moedervlekje links of rechts boven je lip
4. Spleetje tussen de tanden
5. Sproeten
6. Kuiltjes in je kin of wangen
7. Amandelvormige ogen.

Rokjesdag (07/09)

Rokjesdag is de dag waarop een groot deel van de Nederlandse vrouwen voor het eerst in het jaar zomerse kleding zoals een korte rok zou dragen, doorgaans midden april. Welke dag dit precies is, is subjectief en moeilijk te bepalen.
Deze term is bedacht of in ieder geval in Nederland bekend gemaakt door Martin Bril (Utrecht, 21 oktober 1959 – Amsterdam, 22 april 2009) , die de term voor het eerst gebruikte in 1996 in een column in Het Parool waarna hij er regelmatig op terugkwam in zijn columns, onder andere in De Volkskrant. De term is inmiddels zo ingeburgerd dat deze is opgenomen in het Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal, overigens zonder directe uitleg maar met een verwijzing naar de synonieme term bloesjesdag.
Brils fascinatie voor dit fenomeen had niet te maken met erotiek, zoals hij meermalen tegen met name vrouwelijke criticasters uiteen heeft gezet, alswel met het door hem waargenomen gegeven dat vrouwen - als bij geheime afspraak - opeens en masse op straat verschijnen met blote benen en een rok.
In Amerika is dit fenomeen bekend als Skirt day.

De Gouden Eeuw (08/09)

Parelmoer en porcelein, opium en wijn,
Tamarinde, ambrozijn, tijgerogen en satijn,
Schildpadden en slangehout, zijden, zilver en zout,
Slagtanden en honingdauw, geweien, glas en goud

Haya, haya Batavia, haya Batavia
Haya, haya Batavia, haya Batavia

Kaneel, kamfer, diamant, kristal en opaal,
Fluweel, amber, blauw damast, kwikzilver en koraal,
Sabeltanden, pauwenveren, kakatoes en apen,
Tijgerhuiden en slangenleer, maraboes en walviskaken

IJzer, koper, tin en lood, zwavel en musketten,
Kogels, staven, kruit en schoot, kanonnen en pistoletten,
Soldaten, slaven en smokkelaars, serpenten en tamboeren,
Piraten en zwendelaars, kanonnenvoer en hoeren

Rattenvlooien en muizenplagen, schimmeldieren en ratten,
Plattewormen en waterluis, maden en kakkerlakken,
Spaanse pokken en vlektyfus, druip en razernij,
Waterzucht en syfilis, scheurbuik, schijterij